top of page

İzlenilebilirlik Nedir?

Güncelleme tarihi: 22 Kas 2021

Sürdürülebilirlik, toplumun sağlıklı büyümesi ve gezegenin korunması için yaygın olarak kabul gören bir endişe ve önceliktir. Sürdürülebilir bir tekstil sektörü için en büyük engellerden biri karmaşık tedarik zinciri ağının olmasıdır. Tekstil ve giyim tedarik zinciri çok sayıda malzemeden oluşur. Birçok olası düzenlemeye sahiptir ve dünyanın farklı yerlerinden birçok aktör içerir.


Hammadde üretimi ve ürün imalatı genel olarak düşük ücretli işçilerin mevcudiyeti nedeniyle gelişmekte olan ülkelerde yer almaktadır. Öte yandan perakendecilerin ve müşterilerin çoğu gelişmiş ülkelerdedir. Tüm bu karmaşıklıklar, tedarik zinciri entegrasyonunu oldukça zorlaştırır ve ortaklar arasında sınırlı bilgi alışverişine sahip opak bir ağa neden olur.


Tekstil ve giyim tedarik zinciri, onu diğer tedarik zincirlerinden ayıran bazı özelliklere sahiptir. Örneğin, tekstil ve giyim tedarik zinciri çoğunlukla gönüllü yönergelere ve endüstriyel uygunluklara dayanır; bu nedenle gıda ve ilaç tedarik zincirlerine kıyasla standartlardan ve düzenleyici kontrollerden yoksundurlar. Bu tedarikçilere daha fazla özgürlük sağlar ve izlenemeyen üretim maliyetlerini azaltmak için genellikle etik olmayan uygulamaları takip ederler.


Tekstil ve giyim ürünleri genellikle düşük fiyatlıdır ve bu da verimli tedarik zinciri izlemesi için pahalı bilişim teknolojilerinin kullanılmasını engeller. Diğer bir önemli sorun, özellikle aktörlerin farklı yerlerde bulunduğu tekstil ve giyim tedarik zincirinde bilinçli kararlar vermede önemli bir rol oynayan tedarik zinciri görünürlüğü ve şeffaflığının olmamasıdır.


OECD (2017) raporuna göre izlenebilirlik, tekstil ve giyim tedarik zincirinin sorunsuz çalışması, ürün sahteciliği, verimsiz geri çağırma uygulaması ve görünürlük eksikliği gibi belirtilen sorunları ele almak için benimsenebilecek mekanizmalardan biridir. Bununla birlikte çeşitli faydalarına rağmen izlenebilirlik hala gelişen, tekstil ve giyim tedarik zincirinde daha az benimsenen bir mekanizmadır. Az benimsenmesindeki nedenlerden bazıları, karmaşık tekstil ve giyim tedarik zinciri dikkate alınarak geliştirilmiş özel ve ucuz bir teknolojinin eksikliğidir.

Bu nedenle, izlenebilirlik şirketler için gönüllü bir ölçüdür ve markalar tarafından kısmen kabul edilmektedir.


Bu sınırlamalar ve izlenebilirliği teşvik etme konusunda önemli bir geçmişin olmaması nedeniyle, karşılaştırılabilir yeterli vaka yoktur. İzlenebilirlik, tekstil ve giyim tedarik zincirinde hala yeni ve yeterince çalışılmamış bir mekanizmadır. Bununla ilgili olarak, izlenebilirlik yalnızca ürünün çevresel sürdürülebilirlik yönünü göstermez. Etkili bir izlenilebilirlik sistemi sayesinde ürünün hikayesi görülebilir. Ham maddesi, kullanılan kimyasallar, karbon ayak izi, üretici bilgileri, sertifikasyonlar gibi birçok bilgi son kullanıcıya kadar ulaştırılabilir.

Ayrıca, izlenebilirlik, ürünle ilgili sürdürülebilirlik iddialarını doğrulamak için değerli bir araç olarak hareket eder ve böylece şirketlerin sürdürülebilirlik hedeflerini ilerletmelerine yardımcı olur.


Ürün yaşam döngüsü etkisi veya sosyal etki gibi hesap verebilir iddialarda bulunmak için; üretim geçmişi, hammadde bilgileri, lojistik verileri vb. dahil olmak üzere tüm ürün yönlerinin uygun şekilde kaydedilmesi ve doğrulanabilir olması zorunludur. Bu bağlamda, çeşitli tedarik zinciri paydaşlarını birbirine bağlayan ve ürünle ilgili bilgi alışverişini kolaylaştıran sektörde izlenebilirlik gereklidir.


ISO 9000: 2015'e göre İzlenebilirlik, ürünlerin, parçaların, malzemelerin ve hizmetlerin geçmişini, dağıtımını, konumunu, uygulamalarını tanımlama ve izleme becerisidir. Bir izlenebilirlik sistemi, tedarikçilerden gelen hizmetler olarak işlenir. Ardından nihai olarak dağıtılan ürünlerin, parçaların, malzemelerin, hizmetlerin bilgi izini kaydeder ve izler. İzlenebilirlik, sürdürülebilirliğin üç temelini destekler. Bunlar ekonomik, çevresel ve toplumsal sürdürülebilirliktir.

Farklı tedarik zinciri aktörleri arasında etkili bilgi akışını ve paylaşımını kolaylaştırır. Böylece şeffaflık, ürün veri yönetimi, talep tahmini ve lojistik yönetimi oluşturmaya yardımcı olur.


Ekolojik Sütunda İzlenilebilirlik

Ekolojik sütun, sürdürülebilirliğin muhtemelen en seçkin bileşenidir. Yeşil ürünler için tüketici satın alma davranışını etkileyen çevresel ve sosyal, sosyo-demografik ve psikolojik faktörleri içeren değişkenleri tanımlar. Tekstil sektörü, müşteri taleplerinin organizasyon stratejilerini şekillendirdiği müşteri odaklı bir sektördür. Bu bağlamda, tüketicilerin çevre dostu ürüne olan ilgisi, sürdürülebilir giyim için bir katalizör görevi görmektedir.

Eko-etiketler, ürün hakkında bu tür ekolojik bilgileri sağlamak için yaygın olarak kullanılmaktadır. Sağladıkları ekolojik kanıtlara rağmen eko etiketler, yararlı ekolojik bilgi sağlamak için karmaşık oldukları ve yeşil yıkamaya yol açan kafa karışıklığı yarattıkları için eleştirilmektedir.


Bir tekstil ürününün ekolojik yönü, hammadde ve üretim aşaması, kullanım aşaması ve kullanım sonrası aşama olmak üzere üç kategoriye ayrılabilir. İlk kategori, satın alma ve üretim aşamasında kullanılan hammaddelere, kimyasallara, su tüketiminin kapsamına, enerji kaynaklarının tükenmesine vb. bağlıdır. İkinci kategori, yıkama, kurutma ve ütüleme gibi kullanım aşamasında kullanılan enerjiyi içerirken, son kategori, geri dönüşüm ve yakma dahil olmak üzere ürün bertarafından kaynaklanan etkileri içermektedir.


Toplumsal Sütunda İzlenilebilirlik

Sürdürülebilirliğin ekolojik yönü tüketiciler tarafından oldukça kabul görürken, toplumsal boyut, son zamanlarda kapsamlı bir şekilde eleştirilen konuların temelini oluşturmaktadır.

Toplumsal sorunun temeli, tekstil sektörünün yapısı ve opak tedarik ağında yatmaktadır. Perakendeciler genellikle, onları daha kaliteli ürünleri daha düşük fiyata sunmaya zorlayan yüksek düzeyde bir rekabetle karşı karşıyadır.


Perakendeci veya marka sahibi, tüm sektörü yönlendiren “tedarik zinciri kaptanı” olarak hareket eder ve üst düzey tedarikçiler için talebi / siparişi başlatır; bu nedenle, çok aktörlü tedarik ağında bir üstünlük kurar. Siparişleri büyük olan perakendeciler, tutarlı talep için markayla uzun vadeli bir ilişki kurmayı tercih eden üst düzey aktörler üzerinde sınırlı kar paylaşımı dahil olmak üzere şartlarını uygulayabilirler.


Örneğin, Pakistan'daki bir tekstil fabrikası, aynı fabrikanın 2012'de birden fazla ölüme yol açan ölümcül bir yangına maruz kalmasından bir hafta önce SA8000 sağlık ve güvenlik sertifikasını almıştı Bangladeş'te de Rana Plaza olayı olarak bilinen benzer bir olay meydana gelmiştir. Zayıf altyapı ve fabrika zeminlerinin yasadışı inşası nedeniyle çok katlı bir binanın çökerek binden fazla insanın ölümüne yol açmıştır. Ek olarak, bazı tedarikçiler üretim faaliyetlerini marka sahiplerini bilgilendirmeksizin sertifikasız taşeronlara daha fazla devreye aldıklarında bu yasadışı uygulamalar için şans daha yüksektir.


Bu tür olayların bir sonucu olarak markalar, tedarik zincirlerinin sosyal şeffaflığı ve tedarikçilerinin ayrıntılarını ortaya çıkarmak için sivil toplum kuruluşları tarafından başlatılan kampanyalarla aralıklı olarak karşı karşıya kalmıştır.


Ekonomik Sütunda İzlenilebilirlik

Ekonomik sütun, sürdürülebilir ve dayanıklı bir sistem için temel bir destektir. Harwood ekonomik sürdürülebilirliği, “insanlar için daha fazla fayda sağlamak, kaynak kullanımında daha fazla verimlilik ve insanlara, diğer türlere, çevre ile denge sağlamak için durmaksızın gelişebilen bir sistem” olarak tanımlamaktadır. Ekonomik sürdürülebilirlik, şiddetli küresel rekabette özellikle gereklidir. Ayrıca, tekstil tedarik zincirindeki birçok aktör, finansal uygulanabilirliğin özellikle sürekli işleyişle ilgili olduğu küçük ölçekli endüstrilerdir.


İzlenebilirlik bilgileri iki temel ekonomik faktörle, yani maliyet ve faydalarla ilişkilendirilebilir. Maliyet, bir alıcının veya perakendecinin dış kalite hatası durumunda üstlendiği masrafları ifade eder. Fayda, ek ekonomik teşvikler anlamına gelir. İzlenebilirliğin benimsenmesi bir kuruluşa sunar. İzlenebilirlik, özellikle organizasyonel kapsamlarının ötesinde bilgilerle işletmelere fayda sağlar ve bu da onlara tedarik zincirinin daha iyi kontrol edilmesine ve anlaşılmasına yardımcı olur.

Ayrıca izlenebilirlik, tedarik zincirinin görünürlüğünü son tüketiciye sağlar. Ürünü satın alırken müşterilerin güvenini artırır, şeffaflık perspektifi için marka kimliği oluşturarak markalara uzun vadede yardımcı olur.


Bilgi ve iletişim teknolojisinin (ICT) kullanımı

Bilgi ve iletişim teknolojisi; ürün tanımlama, veri toplama, veri aktarımı ve veri doğrulamayı otomatik hale getirir. Veri toplama, ürünün tedarik zincirindeki geçişi sırasında maruz kaldığı sensörler ve diğer cihazlar aracılığıyla süreçlerin kaydedilmesini ve belgelendirilmesini içerir.

Veri aktarımı veya paylaşımı, müşteriler, denetçiler ve devlet düzenleyicileri dahil olmak üzere tedarik zinciri aktörleri arasında bilgilerin etkili bir şekilde paylaşılmasını gerektirir. Son olarak, iddiaların doğrulanması için ürünün ve bilgilerin doğrulanması gerekir.

Bu doğrulamalar, bilimsel bir test, ürünlerin kimyasal analizi veya izlenebilirlik bilgilerinin izini değiştirerek yapılabilir.


Sertifikasyon sistemleri

Açık standartların yanı sıra, etik ve sürdürülebilirlik endişelerini gidermek için Adil Ticaret, Organik Pamuk ve Karbon sertifikaları gibi çeşitli sertifikasyon sistemleri vardır. Sertifika, bilgi dokümantasyonu, süreç bilinci ve ürün takibi gerektirir, böylece bir tedarik zincirindeki izlenebilirliğin kapsamını belirler.


İzlenebilirliğin katkıda bulunduğu alanlardan bazıları şunlardır;


• Şeffaflık: Talep üzerine ve etkili bilgi paylaşımına izin veren izlenebilirlik, daha şeffaf tedarik zinciri ile sonuçlanır. Bir izlenebilirlik sistemi, farklı tedarik zinciri aktörlerinden alınan tüm temel bilgileri kaydeder ve paylaşır. Böylece bir ürünün kökeninin izlenmesine ve gerçek sosyal ve çevresel etkisinin incelenmesine yardımcı olur.

• Kalite Yönetimi: Tekstil ve giyim tedarik zincirinde artan sayıda geri çağırma ve düşük kaliteli ürünlerle birlikte etkili bir izlenebilirlik sistemi kalite izleme amacına yardımcı olabilir. Kusurun kaynağı ve ilgili aktörler, bir izlenebilirlik sistemi ile kolayca geriye doğru izlenebilir. Ayrıca, kalite ile ilgili bir sorun olması ve piyasadan ürün geri çağırmanın başlatılması durumunda, asıl sorumlu paydaş tespit edilebilir ve ihmal nedeniyle cezalandırılabilir.

• Pazarlama: İzlenebilirlik, tüketicinin markaya olan güvenini artırabilen ve bilinçli satın alma kararları vermede yardımcı olabilecek bir pazarlama aracı olarak da hareket edebilir.

• Lojistik Yönetimi: İzleme etiketleri aracılığıyla her bir ürünün gerçek zamanlı konum bilgisiyle, izlenebilirlik lojistik yönetimi için yardımcı olabilir. Ürünler, envanter üzerinde uygun kontrol ile doğru zamanda ve miktarda teslim edilebilir. Ayrıca, hammadde bileşimi bilgisi ve ürünle ilgili diğer verilerle, izlenebilirlik döngüsel tedarik zincirinin zorluklarının üstesinden gelebilir ve tersine lojistik operasyonun yönetilmesinde yardımcı olabilir.

• Tedarik Zincirinin Döngüselliği: İzlenebilirlik, döngüsel tedarik zincirinin zorluklarının üstesinden gelmek için yararlı bir araç olabilir. Toplama, ayırma sürecini otomatikleştirebilir ve gerçek hammadde bileşimi bilgisi ile ürünün geri dönüşüm sürecine yardımcı olabilir.


Tekstil sektörü, çeşitli tedarikçilerden, üreticilerden ve diğer paydaşlardan oluşan parçalanmış bir sektör olduğu için, sürdürülebilirlik, bir aktörün izole edilmiş çabalarıyla elde edilemez, daha çok herkesin tutarlı bir katılımıdır. Bu bağlamda izlenebilirlik, tüm sektörü bilgi olarak entegre etmektedir.

İzlenebilirlik destekli sürdürülebilirliğin uygulanmasındaki zorluklar

Şeffaflık, sürdürülebilirliğin temel şartıdır. Bu nedenle izlenebilirlik, sürdürülebilirliğin farklı yönlerini desteklemenin yanı sıra şeffaflık oluşturmak için farklı aktörleri tedarik zincirine entegre etmeye yardımcı olur. Ancak, izlenebilirliğin uygulanması, tekstil sektörüyle ilişkili organizasyonel, teknolojik karmaşıklıklar ve beklenen sonuçlar nedeniyle zorlu bir görevdir.

Organizasyonel karmaşıklıklar, sektörün organizasyonel ve tedarik zinciri bağlamından analiz edilebilir.


Tekstil sektörü, farklı operasyonlar taşıyan dağınık bir aktör ağıdır. Marka sahipleri, yalnızca kendilerini en çok etkileyen tedarikçileri izlerler. Bağlantıların geri kalanı ya dolaylı olarak izlenir veya hiç izlenmez. Bu nedenle, tekstil tedarik zinciri entegre bir sektör değildir ve tedarik zinciri kaptanı olarak hareket eden perakendeci, tedarik zincirini kısmen kontrol etmektedir ve tedarik zinciri boyunca izlenebilirlik stratejilerini uygulayabilecek tek bir aktör bulunmamaktadır. İzlenebilirlik tedarik zincirinde şeffaflığa yardımcı olan daha iyi kontrol ve diğer faydalar sağlar, ancak artan şeffaflık her zaman herkes için yararlı ve kabul edilebilir değildir. Örneğin, tedarik zinciri aktörleri tüm tedarikçilerini ve ilgili bilgileri ifşa etmek istemezler. Çünkü bu, rakiplere doğrudan veya dolaylı olarak fayda sağlayabilir ve stratejilerini etkileyebilir.


İzlenebilirlikle ilgili daha büyük bir sorun da küresel düzenlemelerin bulunmamasıdır. Avrupa Birliği’nin tekstil endüstrisinde kullanılan tüm kimyasallar için izlenebilirliği zorunlu kılan düzenlemeleri gibi bazı ülkelerde izlenebilirlik için yerel düzenlemeler vardır ancak bu tür bir düzenleme belirli bir coğrafi alanla sınırlıdır.


Teknolojik yön, tedarik zinciri çapında izlenebilirlik sisteminin teknik olarak kurulması ile ilgili zorlukları içerir. Sürdürülebilirlik, üretim, tüketim ve bertaraf aşamalarındaki tüm paydaşların sürdürülebilir uygulamaya katkıda bulunduğu entegre bir olgudur ve hepsini entegre edebilecek bir izlenebilirlik sistemine ihtiyaç duyulacaktır. Bu bağlamda, ortak bir çerçeve ve standartlaştırılmış anlam bilim gerekli olacaktır.


İzlenilebilirlik 101 serimizin ilk yazısında tekstil tedarik zincirinin izlenilebilirliği hakkında temel oluşturmak istedik. Serinin bir sonraki yazısında İzlenilebilirlik Sistemlerini ele alacağız ve en büyük teknoloji şirketlerini inceleyeceğiz. Haberdar olmak için abone olmayı unutmayın!

685 görüntüleme0 yorum

Son Yazılar

Hepsini Gör
bottom of page